Το πρόβλημα που έχει η σημερινή οικονομία δεν είναι απαραίτητα η έλλειψη προϊόντων, αλλά σε μεγάλο βαθμό ο τρόπος με τον οποίο διανέμεται το χρήμα και η οικονομική δύναμη.
Οι πλουσιότεροι έχουν συνήθως μεγαλύτερη πρόσβαση σε τραπεζικό δανεισμό, επενδύσεις, ακίνητα, επιχειρήσεις και χρηματοπιστωτικά εργαλεία, ενώ οι περισσότεροι πολίτες βασίζονται κυρίως στον μισθό τους.
Και εδώ εμφανίζεται ένα πολύ απλό αλλά σημαντικό πρόβλημα:
Τι συμβαίνει όταν οι τιμές αυξάνονται γρηγορότερα από τον μισθό σου;
Ονομαστικά μπορεί να έχεις περισσότερα χρήματα.
Πραγματικά, όμως, μπορεί να είσαι φτωχότερος.
Ο πληθωρισμός δεν χρειάζεται να πάρει ούτε ένα ευρώ από τον τραπεζικό σου λογαριασμό για να μειώσει την οικονομική σου δύναμη.
Αρκεί τα ευρώ που έχεις να αγοράζουν λιγότερα πράγματα από πριν.
Αντίθετα, αν το εισόδημα ή η περιουσία κάποιου άλλου αυξάνεται γρηγορότερα από τις τιμές, η δική του πραγματική οικονομική δύναμη αυξάνεται.
Αυτό είναι ουσιαστικά μια μεταφορά αγοραστικής δύναμης (μεταφορά χρημάτων έμμεσα από τον έναν στον άλλον, χωρίς καν να το καταλάβει κανείς).
Δεν σημαίνει ότι κάποιος πήρε κυριολεκτικά τα χρήματα από την τσέπη σου και τα έβαλε στην τσέπη κάποιου άλλου.
Σημαίνει ότι αλλάζει το ποιος μπορεί να αγοράσει τι μέσα στην οικονομία.
Και αυτό είναι πολύ πιο σημαντικό από τον αριθμό των ευρώ που βλέπουμε στον λογαριασμό μας.
Το παράδειγμα του Βαγγέλη
Ας δούμε ένα πολύ συγκεκριμένο παράδειγμα.
Ο μισθός σου είναι 1.000 ευρώ τον μήνα.
Παίρνεις αύξηση 100 ευρώ.
Άρα:
1.000 € → 1.100 € = +10%
Την ίδια στιγμή, ο Βαγγέλης έχει εισόδημα 10.000 ευρώ και το εισόδημά του αυξάνεται κατά άλλα 10.000 ευρώ.
Άρα:
10.000 € → 20.000 € = +100%
Ταυτόχρονα, οι τιμές στην οικονομία αυξάνονται κατά:
30%
Και τώρα έρχεται η πραγματική ερώτηση:
Ποιος κέρδισε πραγματικά;
Εσύ πήρες αύξηση 10%, αλλά οι τιμές αυξήθηκαν κατά 30%.
Η αύξηση του μισθού σου έμεινε, λοιπόν, 20 ποσοστιαίες μονάδες πίσω από τον πληθωρισμό.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι έχασες ακριβώς 20% αγοραστική δύναμη.
Για να υπολογίσουμε την πραγματική αγοραστική δύναμη, πρέπει να κάνουμε την εξής πράξη:
1.100 / 1,30 = 846,15 €
Άρα τα 1.100 ευρώ μετά από πληθωρισμό 30% έχουν περίπου την ίδια αγοραστική δύναμη που είχαν 846 ευρώ πριν από τον πληθωρισμό.
Με άλλα λόγια:
Στον τραπεζικό σου λογαριασμό βλέπεις περισσότερα ευρώ.
1.100 αντί για 1.000.
Όμως στην πραγματικότητα μπορείς να αγοράσεις λιγότερα.
Η πραγματική σου αγοραστική δύναμη μειώθηκε περίπου κατά:
15,4%
Άρα:
+10% μισθός
+30% τιμές
= περίπου −15,4% πραγματική αγοραστική δύναμη
Πήρες αύξηση στα χαρτιά, αλλά σε πραγματικούς όρους έχασες οικονομική δύναμη.
Τώρα ας δούμε τον Βαγγέλη.
Το εισόδημά του αυξήθηκε από:
10.000 € → 20.000 €
δηλαδή κατά:
100%
Οι τιμές αυξήθηκαν και για εκείνον κατά 30%.
Η πραγματική αξία των 20.000 ευρώ είναι:
20.000 / 1,30 = 15.384,62 €
Άρα τα 20.000 ευρώ μετά τον πληθωρισμό έχουν περίπου την ίδια αγοραστική δύναμη που είχαν 15.385 ευρώ πριν από τον πληθωρισμό.
Ο Βαγγέλης ξεκίνησε με πραγματική αγοραστική δύναμη 10.000 ευρώ και κατέληξε με περίπου 15.385 ευρώ σε παλιές τιμές.
Άρα η πραγματική του αγοραστική δύναμη αυξήθηκε περίπου κατά:
53,8%
Άρα:
+100% εισόδημα
+30% τιμές
= περίπου +53,8% πραγματική αγοραστική δύναμη
Και τώρα έχουμε το παράδοξο.
Και οι δύο μπορούν να πουν:
«Πήρα αύξηση.»
Αλλά το πραγματικό αποτέλεσμα είναι εντελώς διαφορετικό.
Εσύ:
1.000 € → πραγματική αγοραστική δύναμη 846 €
= περίπου −15,4%
Ο Βαγγέλης:
10.000 € → πραγματική αγοραστική δύναμη 15.385 €
= περίπου +53,8%
Ο ένας πήρε αύξηση, αλλά έγινε πραγματικά φτωχότερος.
Ο άλλος πήρε αύξηση και έγινε πραγματικά πλουσιότερος.
Και εδώ βλέπουμε το πρόβλημα πολύ πιο καθαρά.
Κανείς δεν μπήκε στον τραπεζικό σου λογαριασμό.
Κανείς δεν σου αφαίρεσε 100 ευρώ.
Κανείς δεν έκανε τραπεζική μεταφορά με την ένδειξη:
«Από εσένα προς τον Βαγγέλη».
Και όμως, η σχετική οικονομική δύναμη μετακινήθηκε.
Εσύ μπορείς να αγοράσεις λιγότερα.
Ο Βαγγέλης μπορεί να αγοράσει πολύ περισσότερα.
Αυτό είναι μεταφορά αγοραστικής δύναμης.
Και το σημαντικότερο είναι ότι, όταν εξετάζουμε μόνο δύο ανθρώπους, το φαινόμενο είναι πανεύκολο να το καταλάβουμε.
Όταν όμως το ίδιο φαινόμενο συμβαίνει ταυτόχρονα σε εκατομμύρια ή δισεκατομμύρια ανθρώπους, μέσα σε εκατομμύρια συναλλαγές, διαφορετικούς μισθούς, περιουσίες, δάνεια, μετοχές και ακίνητα, σχεδόν εξαφανίζεται μέσα στους αριθμούς.
Γι’ αυτό πρέπει να απομονώσεις το πρόβλημα για να το δεις.
Δεν πρέπει να ρωτήσεις μόνο:
«Αυξήθηκε ο μισθός;»
Πρέπει να ρωτήσεις:
«Αυξήθηκε ο μισθός περισσότερο ή λιγότερο από τις τιμές;»
Αυτό είναι που καθορίζει αν πραγματικά έγινα πλουσιότερος ή φτωχότερος.
Και η οικονομική έρευνα λέει ότι ο πληθωρισμός πράγματι δεν επηρεάζει όλους το ίδιο
Αυτό δεν είναι απλώς μια προσωπική θεωρία.
Η Bank for International Settlements (BIS) έχει μελετήσει ακριβώς το συγκεκριμένο ζήτημα και χωρίζει τις επιπτώσεις του πληθωρισμού σε τρεις βασικούς μηχανισμούς:
εισόδημα, περιουσία και κατανάλωση.
Η μελέτη επισημαίνει ότι, όταν οι μισθοί και οι παροχές δεν προσαρμόζονται γρήγορα, ο πληθωρισμός μειώνει την πραγματική τους αξία.
Παράλληλα, άνθρωποι με διαφορετική περιουσία, χρέος και καταναλωτικές ανάγκες μπορούν να επηρεαστούν εντελώς διαφορετικά από τον ίδιο πληθωρισμό.
Αυτό είναι ακριβώς που δείχνει με απλό τρόπο το παράδειγμα του Βαγγέλη.
Ίδιος πληθωρισμός.
Δύο άνθρωποι.
Εντελώς διαφορετικό αποτέλεσμα.
Το IMF βρήκε ότι οι φτωχότεροι υπέστησαν τις μεγαλύτερες απώλειες
Μια μελέτη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, δημοσιευμένη τον Φεβρουάριο του 2026, εξέτασε τις επιπτώσεις του πληθωρισμού σε 18 ευρωπαϊκές οικονομίες.
Οι ερευνητές εξέτασαν ταυτόχρονα την κατανάλωση, το εισόδημα και την περιουσία των νοικοκυριών.
Το αποτέλεσμα ήταν ιδιαίτερα ενδιαφέρον:
Κατά μέσο όρο, τα φτωχότερα εισοδηματικά στρώματα υπέστησαν τις μεγαλύτερες απώλειες ευημερίας από το πληθωριστικό σοκ που εξετάστηκε.
Η ίδια μελέτη δείχνει όμως και κάτι ακόμη σημαντικό.
Δεν χάνουν όλοι.
Σε ορισμένες χώρες, νοικοκυριά που κατείχαν ακίνητα είδαν την αξία τους να αυξάνεται περισσότερο από τον πληθωρισμό και κατάφεραν έτσι να αντισταθμίσουν μέρος ή ακόμη και ολόκληρη την απώλεια.
Άρα η ουσία είναι ακριβώς αυτή:
Δεν είναι μόνο πόσο αυξάνονται οι τιμές.
Είναι και:
τι κατέχεις,
πόσο αυξάνεται το εισόδημά σου,
αν έχεις ακίνητα,
αν έχεις μετρητά,
αν έχεις χρέος,
αν μπορείς να δανειστείς
και αν μπορείς να επενδύσεις.
Και στην Ελλάδα έχει μετρηθεί το ίδιο πρόβλημα
Μελέτη της Τράπεζας της Ελλάδος για τον πληθωρισμό του 2022 κατέληξε ότι η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών με χαμηλότερα εισοδήματα επηρεάστηκε περισσότερο από εκείνη των υψηλότερων εισοδημάτων.
Η μελέτη αναφέρεται μάλιστα σε “inflation gap”, δηλαδή σε διαφορετική πραγματική επιβάρυνση του πληθωρισμού μεταξύ εισοδηματικών ομάδων.
Πριν από τα μέτρα στήριξης, η διαφορά στις απώλειες ευημερίας μεταξύ του χαμηλότερου και του υψηλότερου εισοδηματικού δεκατημορίου υπολογίστηκε στις 9,2 ποσοστιαίες μονάδες.
Άρα, όταν λέμε:
«Ο πληθωρισμός είναι 10%»
δεν σημαίνει ότι όλοι έχασαν ακριβώς 10%.
Η πραγματική επίδραση εξαρτάται από το πώς ζει ο καθένας και από πού προέρχεται το εισόδημα και η περιουσία του.
Οι πλούσιοι έχουν και περισσότερους τρόπους άμυνας
Υπάρχει και μια δεύτερη διαφορά.
Ένας εργαζόμενος που έχει μόνο τον μισθό του συνήθως έχει περιορισμένες επιλογές.
Πληρώνεται.
Πληρώνει το ενοίκιο.
Πληρώνει το ρεύμα.
Αγοράζει τρόφιμα.
Και ό,τι περισσεύει, αν περισσεύει, το αποταμιεύει.
Ένας άνθρωπος όμως που διαθέτει μεγάλη περιουσία μπορεί να έχει:
ακίνητα,
μετοχές,
επιχειρήσεις,
ομόλογα,
επενδύσεις,
πρόσβαση σε φθηνότερη χρηματοδότηση,
περιουσιακά στοιχεία που μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εγγύηση για νέα δάνεια.
Άρα δεν έχει μόνο μεγαλύτερο εισόδημα.
Έχει και περισσότερους τρόπους να προστατέψει την αγοραστική του δύναμη.
Και σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί όχι απλώς να προστατευτεί από τον πληθωρισμό, αλλά να κερδίσει από την αύξηση των τιμών ορισμένων περιουσιακών στοιχείων.
Και εδώ εμφανίζεται το Cantillon Effect
Η ιδέα ότι το νέο χρήμα δεν επηρεάζει όλους με τον ίδιο τρόπο δεν είναι καινούργια.
Πηγαίνει πίσω στον οικονομολόγο Richard Cantillon, ήδη από τον 18ο αιώνα.
Από το όνομά του προέρχεται αυτό που σήμερα ονομάζεται:
Cantillon Effect.
Η βασική ιδέα είναι πολύ απλή.
Όταν δημιουργείται νέο χρήμα, αυτό δεν εμφανίζεται ξαφνικά και αναλογικά στους λογαριασμούς όλων των ανθρώπων.
Μπαίνει στην οικονομία από συγκεκριμένα σημεία.
Κάποιοι το αποκτούν νωρίτερα.
Κάποιοι αργότερα.
Και στο μεταξύ οι τιμές έχουν αρχίσει να μεταβάλλονται.
Έτσι, οι πρώτοι αποδέκτες του νέου χρήματος μπορούν, υπό ορισμένες συνθήκες, να έχουν πλεονέκτημα έναντι εκείνων των οποίων το εισόδημα προσαρμόζεται αργότερα.
Ακαδημαϊκή εργασία για τις αναδιανεμητικές επιπτώσεις της νομισματικής πολιτικής περιγράφει ακριβώς αυτή τη λογική και επισημαίνει ότι οι επιπτώσεις της δημιουργίας χρήματος στην κατανομή πλούτου και εισοδήματος εξαρτώνται από το πού και με ποιον τρόπο εισέρχεται το νέο χρήμα στην οικονομία.
Και εδώ βλέπουμε πάλι γιατί η απλή ερώτηση είναι τόσο σημαντική:
Ποιος παίρνει πρώτος πρόσβαση στο χρήμα και ποιος αντιμετωπίζει πρώτος τις αυξημένες τιμές;
Δεν σημαίνει ότι κάθε πλούσιος κερδίζει και κάθε φτωχός χάνει
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση.
Ο πληθωρισμός δεν μεταφέρει αυτόματα χρήματα από κάθε φτωχό σε κάθε πλούσιο.
Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος με μεγάλο στεγαστικό δάνειο σταθερού επιτοκίου μπορεί να ωφεληθεί από τον πληθωρισμό, επειδή μειώνεται η πραγματική αξία του χρέους του.
Αντίθετα, ένας άνθρωπος που έχει μεγάλη ποσότητα μετρητών μπορεί να χάσει αγοραστική δύναμη.
Η BIS περιγράφει αυτόν τον μηχανισμό ως αναδιανομή από τους πιστωτές προς τους οφειλέτες.
Άρα το ζήτημα είναι πιο σύνθετο από:
«πλούσιοι εναντίον φτωχών».
Το πραγματικό ερώτημα είναι:
Ποιος έχει τι;
Ποιος χρωστάει;
Ποιος δανείζει;
Ποιος έχει ακίνητα;
Ποιος έχει μετρητά;
Ποιος έχει μετοχές;
Ποιος ζει αποκλειστικά από τον μισθό του;
Και ποιανού το εισόδημα προσαρμόζεται γρηγορότερα στις νέες τιμές;
Αλλά όταν οι μισθοί ενός μεγάλου μέρους της κοινωνίας αυξάνονται πιο αργά από τις τιμές, ενώ τα εισοδήματα και τα περιουσιακά στοιχεία μιας μικρότερης ομάδας αυξάνονται πολύ γρηγορότερα, το τελικό αποτέλεσμα είναι ξεκάθαρο:
Η οικονομική απόσταση μεγαλώνει.
Το πρόβλημα των μέσων όρων
Και εδώ υπάρχει άλλη μία παγίδα.
Οι μέσοι όροι.
Οι μέσοι όροι μπορούν να παρουσιάσουν μια κοινωνία σαν να πηγαίνει εξαιρετικά καλά, ενώ ένα τεράστιο μέρος της κοινωνίας αντιμετωπίζει οικονομικά προβλήματα.
Ας το δούμε όπως σε μια σχολική τάξη.
Υπάρχουν 20 μαθητές.
Πέντε μαθητές γράφουν συνεχώς εξαιρετικούς βαθμούς.
Οι υπόλοιποι έχουν αρκετά χαμηλότερες επιδόσεις.
Ο μέσος όρος της τάξης μπορεί να φαίνεται αξιοπρεπής.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο μέσος μαθητής τα πηγαίνει καλά.
Οι πέντε εξαιρετικοί μαθητές ανεβάζουν τον αριθμό.
Το ίδιο μπορεί να συμβεί και στην οικονομία.
Αν ένας άνθρωπος έχει 100 δισεκατομμύρια ευρώ και εκατομμύρια άλλοι έχουν ελάχιστες καταθέσεις, το άθροισμα του πλούτου μπορεί να είναι τεράστιο.
Ο μέσος όρος μπορεί να φαίνεται εντυπωσιακός.
Αλλά ο μέσος άνθρωπος δεν έχει αυτά τα χρήματα.
Γι’ αυτό πρέπει να κοιτάμε όχι μόνο τον μέσο όρο αλλά και:
τη διάμεσο,
την κατανομή του εισοδήματος,
την κατανομή του πλούτου
και την πραγματική αγοραστική δύναμη.
Μια χώρα μπορεί να γίνει πλουσιότερη στα χαρτιά και ταυτόχρονα εκατομμύρια άνθρωποι να δυσκολεύονται περισσότερο να αγοράσουν σπίτι, να πληρώσουν το ενοίκιο ή να καλύψουν τις βασικές τους ανάγκες.
Και τα δύο μπορούν να συμβαίνουν ταυτόχρονα.
Εκεί βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα
Γι’ αυτό δεν έχει σημασία μόνο:
πόσα χρήματα υπάρχουν.
Έχει σημασία:
ποιος τα κατέχει,
ποιος αποκτά πρόσβαση στο νέο χρήμα,
ποιος μπορεί να δανειστεί,
με τι επιτόκιο μπορεί να δανειστεί,
ποιος μπορεί να αγοράσει ακίνητα και επενδύσεις,
ποιος βλέπει την περιουσία του να αυξάνεται,
ποιος μπορεί να αυξήσει το εισόδημά του περισσότερο από τον πληθωρισμό,
και ποιος βλέπει τον μισθό του να χάνει πραγματική αξία χρόνο με τον χρόνο.
Το πραγματικό πρόβλημα της οικονομίας, επομένως, δεν είναι μόνο πόσο χρήμα υπάρχει ή πόσο νέο χρήμα δημιουργείται.
Είναι:
πώς δημιουργείται,
από πού εισέρχεται στην οικονομία,
ποιος αποκτά πρώτος πρόσβαση σε αυτό,
ποιος μπορεί να προστατευτεί από τον πληθωρισμό
και πώς τελικά κατανέμεται η οικονομική ανάπτυξη.
Το παράδειγμα των 1.000 ευρώ και του Βαγγέλη με τα 10.000 ευρώ το κάνει πολύ πιο εύκολο να το δούμε.
Εσύ παίρνεις αύξηση.
Ο Βαγγέλης παίρνει αύξηση.
Οι τιμές αυξάνονται για όλους.
Στα επίσημα στοιχεία μπορεί να φαίνεται ότι:
«Τα εισοδήματα αυξήθηκαν».
Και αυτό μπορεί να είναι απολύτως αληθινό.
Αλλά δεν μας λέει ποιος έγινε πραγματικά πλουσιότερος.
Για να το μάθουμε, πρέπει να αφαιρέσουμε την επίδραση του πληθωρισμού.
Και τότε μπορεί να ανακαλύψουμε ότι:
ο ένας πήρε αύξηση και έγινε φτωχότερος,
ενώ ο άλλος πήρε αύξηση και έγινε πολύ πλουσιότερος.
Η πραγματική οικονομία δεν μετριέται μόνο σε ευρώ.
Μετριέται σε αυτά που μπορείς να αγοράσεις με αυτά τα ευρώ.
Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο σημείο ολόκληρης της συζήτησης.
Δεν χρειάζεται κάποιος να πάρει χρήματα απευθείας από την τσέπη σου για να μειωθεί η οικονομική σου δύναμη.
Αρκεί η αξία των χρημάτων σου να μειώνεται γρηγορότερα από όσο αυξάνεται το εισόδημά σου, ενώ η οικονομική δύναμη κάποιου άλλου αυξάνεται πολύ ταχύτερα.
Αυτό είναι μεταφορά αγοραστικής δύναμης.
(Μεταφορά χρημάτων έμμεσα από τον έναν στον άλλον χωρίς καν να το καταλάβει κανείς.)
Όταν το βλέπεις ανάμεσα σε δύο ανθρώπους, είναι προφανές.
Όταν συμβαίνει ανάμεσα σε δισεκατομμύρια ανθρώπους, χάνεται μέσα στα στατιστικά στοιχεία.
Και ίσως γι’ αυτό το παιχνίδι μπορεί να συνεχίζεται τόσο εύκολα.
Όταν οι κανόνες ενός οικονομικού συστήματος επιτρέπουν σε ορισμένους να αυξάνουν συνεχώς την πραγματική οικονομική τους δύναμη, ενώ εκατομμύρια άλλοι χάνουν αγοραστική δύναμη ακόμη και όταν παίρνουν «αυξήσεις», τότε δεν έχουμε μόνο πρόβλημα πληθωρισμού.
Έχουμε πρόβλημα κατανομής της οικονομικής δύναμης.
Το παιχνίδι μοιάζει στημένο υπέρ όσων έχουν ήδη περισσότερα εργαλεία για να προστατέψουν και να αυξήσουν την περιουσία τους.
Και όταν οι κανόνες του παιχνιδιού είναι στημένοι, τότε το παιχνίδι δεν μπορεί να θεωρείται πραγματικά δίκαιο.
Αυτό το παιχνίδι παίζεται εδώ και πάρα πολλά χρόνια.
Καιρός να σταματήσει η κοροϊδία.
Μελέτες και πηγές
International Monetary Fund — “Distributional Impacts of Inflation: Accounting for Behavioral Effects and Real Assets” (2026).
Μελέτη 18 ευρωπαϊκών οικονομιών για τις διαφορετικές επιπτώσεις του πληθωρισμού μέσω εισοδήματος, κατανάλωσης και περιουσίας.
Bank for International Settlements — “The Heterogeneous Impact of Inflation on Households' Balance Sheets” (2023).
Αναλύει τα κανάλια εισοδήματος, περιουσίας/χρέους και κατανάλωσης και δείχνει γιατί ο ίδιος πληθωρισμός μπορεί να έχει διαφορετικά αποτελέσματα για διαφορετικά νοικοκυριά.
Τράπεζα της Ελλάδος — “The Distributional Impact of Fiscal Measures to Compensate for Consumer Inflation in Greece in 2022”.
Βρήκε ότι τα χαμηλότερα εισοδηματικά νοικοκυριά στην Ελλάδα επηρεάστηκαν περισσότερο από την πληθωριστική έξαρση του 2022.
Rouanet & Hazlett — “The Redistributive Politics of Monetary Policy”.
Αναλύει τις αναδιανεμητικές επιπτώσεις της νομισματικής πολιτικής και το Cantillon Effect, δηλαδή τη σημασία του ποιος αποκτά πρώτος πρόσβαση στο νέο χρήμα και μέσω ποιου καναλιού αυτό εισέρχεται στην οικονομία.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου