Οι Τέσσερις Τύποι Δασκάλου

Η διδασκαλία δεν είναι απλώς η μετάδοση γνώσης από έναν άνθρωπο σε έναν άλλον. Ένας δάσκαλος δεν κρίνεται μόνο από το πόσα γνωρίζει, αλλά κυρίως από το αν μπορεί να μετατρέψει τη γνώση του σε κατανόηση για τον μαθητή.

Μπορούμε να διακρίνουμε τέσσερις διαφορετικούς τύπους δασκάλου, ανάλογα με τον τρόπο που αντιλαμβάνονται τη γνώση, τη διδασκαλία και, κυρίως, τον ίδιο τον μαθητή.
Ο πρώτος τύπος: 

Ο δάσκαλος που ακολουθεί το βιβλίο

Ο πρώτος τύπος δασκάλου γνωρίζει καλά τη θεωρία, τους κανόνες και τις καθιερωμένες μεθόδους. Αν του δοθεί ένα μοντέλο, μία διαδικασία ή ένα εγχειρίδιο, μπορεί να το ακολουθήσει πιστά και να το εφαρμόσει σωστά.

Η δύναμή του βρίσκεται στη συνέπεια.

Ξέρει τι πρέπει να διδάξει, με ποια σειρά και με ποια μέθοδο.

Αν το βιβλίο λέει ότι ένα θέμα πρέπει να διδαχθεί με συγκεκριμένα βήματα, αυτός ο δάσκαλος ακολουθεί αυτά τα βήματα.

Όσο ο μαθητής ανταποκρίνεται στη μέθοδο, όλα λειτουργούν καλά.

Το πρόβλημα εμφανίζεται όταν ο μαθητής δεν καταλαβαίνει.

Τότε ο πρώτος τύπος συχνά επαναλαμβάνει την ίδια εξήγηση, επειδή θεωρεί ότι η μέθοδος είναι σωστή και ότι ο μαθητής απλώς πρέπει να προσπαθήσει περισσότερο.

Ο δάσκαλος αυτός γνωρίζει καλά τι πρέπει να κάνει.

Δεν σημαίνει όμως απαραίτητα ότι γνωρίζει τι πρέπει να αλλάξει όταν αυτό που κάνει δεν λειτουργεί.

Ο δεύτερος τύπος: Ο δάσκαλος που προσαρμόζεται

Ο δεύτερος τύπος καταλαβαίνει κάτι πολύ σημαντικό:

Δεν μαθαίνουν όλοι οι άνθρωποι με τον ίδιο τρόπο.

Ένας μαθητής μπορεί να χρειάζεται παραδείγματα.

Ένας άλλος χρειάζεται εικόνες.

Κάποιος καταλαβαίνει μέσα από τη θεωρία.

Κάποιος άλλος χρειάζεται πρώτα να δει πώς εφαρμόζεται κάτι στην πραγματική ζωή.

Ο δεύτερος τύπος δασκάλου δεν θεωρεί ότι υπάρχει ένας μοναδικός τρόπος διδασκαλίας που λειτουργεί για όλους.

Παρατηρεί τον μαθητή και προσαρμόζεται.

Αν μία εξήγηση δεν λειτουργήσει, δοκιμάζει άλλη.

Αν το παράδειγμα είναι πολύ περίπλοκο, το απλοποιεί.

Αν ο μαθητής έχει ήδη καταλάβει τα βασικά, προχωρά πιο γρήγορα.

Αν υπάρχει ένα κενό σε προηγούμενη γνώση, επιστρέφει πίσω και το καλύπτει.

Ο δεύτερος τύπος δεν αλλάζει τη γνώση.

Αλλάζει τον δρόμο που οδηγεί στη γνώση.

Αυτό είναι μία θεμελιώδης διαφορά.

Γιατί πολλές φορές ο μαθητής δεν αποτυγχάνει επειδή δεν μπορεί να μάθει.

Αποτυγχάνει επειδή ο τρόπος με τον οποίο του παρουσιάζεται η γνώση δεν ταιριάζει στον τρόπο με τον οποίο εκείνος την επεξεργάζεται.
Ο τρίτος τύπος: Ο δάσκαλος που δημιουργεί νέους δρόμους

Ο τρίτος τύπος προχωρά ακόμη περισσότερο.

Δεν περιορίζεται στο να επιλέγει ανάμεσα σε ήδη γνωστές μεθόδους.

Αν οι υπάρχουσες μέθοδοι δεν λειτουργούν, μπορεί να δημιουργήσει μία νέα.

Εδώ η διδασκαλία παύει να είναι απλή εφαρμογή και γίνεται δημιουργική διαδικασία.

Ο δάσκαλος χρησιμοποιεί αναλογίες, εμπειρίες, παραδείγματα, ιστορίες, εικόνες ή εντελώς νέους τρόπους παρουσίασης.

Μπορεί να πάρει μία δύσκολη έννοια και να τη συνδέσει με κάτι που ο μαθητής ήδη γνωρίζει.

Μπορεί να μετατρέψει μία αφηρημένη θεωρία σε κάτι χειροπιαστό.

Μπορεί ακόμη και να εγκαταλείψει προσωρινά τη συνηθισμένη μέθοδο, αν καταλάβει ότι αυτή εμποδίζει αντί να βοηθά.

Ο τρίτος τύπος δεν ρωτά μόνο:

«Πώς διδάσκεται αυτό το θέμα;»

Ρωτά:

«Πώς μπορώ να κάνω αυτόν τον συγκεκριμένο άνθρωπο να το δει;»

Αυτή είναι η στιγμή όπου ο δάσκαλος αρχίζει πραγματικά να δημιουργεί.

Δεν μεταφέρει απλώς γνώση.

Κατασκευάζει γέφυρες ανάμεσα στη γνώση και στον νου του μαθητή.
Ο τέταρτος τύπος: Ο δάσκαλος που καταλαβαίνει τον άνθρωπο

Ο τέταρτος τύπος πηγαίνει ακόμη βαθύτερα.

Δεν παρατηρεί μόνο τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνει ο μαθητής.

Προσπαθεί να καταλάβει τον ίδιο τον άνθρωπο.

Καταλαβαίνει ότι μερικές φορές το πρόβλημα δεν βρίσκεται στη γνώση.

Ένας μαθητής μπορεί να έχει φόβο αποτυχίας.

Μπορεί να έχει πειστεί ότι «δεν είναι καλός» σε ένα μάθημα.

Μπορεί να ντρέπεται να κάνει ερωτήσεις.

Μπορεί να έχει χάσει την περιέργειά του.

Μπορεί να έχει μάθει να απομνημονεύει χωρίς να σκέφτεται.

Ο τέταρτος τύπος δασκάλου αντιλαμβάνεται ότι πριν διδάξει το αντικείμενο, ίσως χρειάζεται να αποκαταστήσει τη σχέση του μαθητή με τη μάθηση.

Ξέρει επίσης ότι η σωστή διδασκαλία δεν σημαίνει πάντα ότι πρέπει να δώσει την απάντηση.

Μερικές φορές η καλύτερη διδασκαλία είναι μία ερώτηση.

Μερικές φορές είναι ένα λάθος που αφήνεις τον μαθητή να κάνει.

Μερικές φορές είναι η σιωπή.

Μερικές φορές είναι το να περιμένεις μέχρι ο μαθητής να βρει μόνος του τη σύνδεση.

Γιατί ο στόχος δεν είναι να δημιουργήσεις έναν άνθρωπο που ξέρει να επαναλαμβάνει τις σωστές απαντήσεις.

Ο στόχος είναι να δημιουργήσεις έναν άνθρωπο που ξέρει να σκέφτεται.
Η ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στους τέσσερις τύπους

Η διαφορά ανάμεσα στους τέσσερις τύπους δεν είναι απλώς θέμα περισσότερης γνώσης.

Είναι θέμα βαθύτερης κατανόησης της διαδικασίας της μάθησης.

Ο πρώτος δάσκαλος γνωρίζει τη μέθοδο.

Ο δεύτερος γνωρίζει ότι η μέθοδος πρέπει να προσαρμόζεται στον μαθητή.

Ο τρίτος μπορεί να δημιουργήσει νέα μέθοδο όταν οι υπάρχουσες δεν λειτουργούν.

Ο τέταρτος προσπαθεί να καταλάβει τον ίδιο τον άνθρωπο που έχει απέναντί του.

Και όσο προχωρούμε από τον πρώτο προς τον τέταρτο τύπο, κάτι αλλάζει.

Η διδασκαλία γίνεται όλο και λιγότερο θέμα βιβλίου και όλο και περισσότερο θέμα παρατήρησης, κρίσης, δημιουργικότητας και ανθρώπινης κατανόησης.
Συμπέρασμα

Ένας καλός δάσκαλος δεν είναι απλώς κάποιος που γνωρίζει την απάντηση.

Είναι κάποιος που ξέρει πώς να βοηθήσει έναν άλλον άνθρωπο να φτάσει μόνος του σε αυτή.

Ο πρώτος τύπος μεταφέρει τη γνώση.

Ο δεύτερος προσαρμόζει τη γνώση.

Ο τρίτος δημιουργεί νέους δρόμους προς τη γνώση.

Ο τέταρτος προσπαθεί να δημιουργήσει έναν άνθρωπο που κάποια στιγμή δεν θα χρειάζεται πλέον τον δάσκαλο.

Και ίσως εκεί βρίσκεται η ανώτερη μορφή διδασκαλίας:
ο πραγματικά μεγάλος δάσκαλος δεν δημιουργεί μαθητές που τον ακολουθούν· δημιουργεί ανθρώπους που μπορούν να σκέφτονται χωρίς αυτόν.